Van de moraal en de manieren van de Salaf was hun enorme vrees voor Allaah bij het begin en einde van enige handeling. In het begin zouden zij vrezen dat de handeling hen in zonde en bestraffing zou betrekken, en op het einde van de handeling zouden zij vrezen dat ze verheerlijkt en geprezen worden. Dienovereenkomstig zouden zij vrezen om op het slechte te sterven. Allaah de Allerhoogste zegt, “Voor degene die het staan voor zijn Heer vreest zijn er twee tuinen.” (Soorah Ar-Rahmaan 55:46) Hij zei ook, “Vrees mij, ieder van jullie, als jullie ware gelovigen zijn.” (Soorah Aali-‘Imraan 3:175)

De Boodschapper van Allaah (sallallaahu ‘alayhi wasallam) zei, “Wie ook maar bang is, zal bij het vallen van de nacht vertrekken, en wie vertrekt bij het vallen van de nacht zal thuis aankomen. Waarlijk, de koopwaar van Allaah is waardevol, de koopwaar van Allaah is het Paradijs.” (Verzameld door at-Tirmidhi (10/227) in Sifat-ul-Qiyaamah.) (1)

Abu Turab an-Nakhshabi (rahimahullaah) zou zeggen, “Als een persoon vastbesloten is om de zonden te verlaten, zal Allaah hem van alle kanten versterkingen sturen. Wat de zwartheid van het hart aantoont zijn er drie: geen uitweg vinden van het zondigen, noch een plaats waar gehoorzaamheid voorkomt, noch een haven voor de preek die waarschuwt.”

Hasan al-Basri (rahimahullaah) zou zeggen, “Van de tekenen dat iemand verdronken is in zonden, is het gebrek aan genot in het vasten overdag en in het bidden gedurende de nacht.”

Een van hen zei, “Als het enige kenmerk van gehoorzaamheid het licht was, dat op het gezicht verschijnt en de uitstraling daarvan, liefde in het hart, kracht in de ledematen, veiligheid van de ziel (nafs), … zou dit alles voldoende zijn om zonden te verlaten. En als zonden enkel lelijkheid in het gezicht veroorzaken, duisternis in het hart en vrees van de ziel, dan zou dit alles voldoende zijn om zonden te verlaten. Voor beiden, de gehoorzame en de ongehoorzame heeft Allaah aanwijzingen en tekenen gelaten om de een te plezieren en de ander treurig te maken.”

Allaah de Allerhoogste zegt, “(Degene die zeggen) ‘Allaah is onze Heer’ en daarin standvastig blijven, de engelen dalen neer op hen, zeggende, ‘vrees niet, noch treurt’.” (Sooratul Fussilaat 41:30) Een persoon van de Salaf zei, “De engelen zeggen dat enkel tegen degene die zijn vrees voor Allaah heeft verlengd en zijn droefenis om zijn gebreken of wat hij heeft veronachtzaamd. Degene die Allaah niet vreesde noch bedroefd was over het goede dat hij heeft verloren, tegen hem zullen deze woorden niet gezegd worden (d.w.z., bij de dood).”

(1) Zeggende: Deze hadeeth is Hasan Ghareeb. Ook verzameld door Al-Haakim (4/308) in ar-Riqaaq die zei: “De ketting van overleveraars is saheeh hoewel al-Bukhaari en Muslim het niet hebben verzameld in hun boeken. Adh-Dhahabi en Al-Albaani waren het ermee eens.

Van de moraal en de manieren van de Salaf was hun zeldzaam gelach en opschepperij over wereldse verworvenheden. Zelfs wereldse geneugten zoals kleding, rijdieren, huwelijken etc. zouden een reden zijn om zichzelf te weerhouden, vrezende dat zulke tijdelijke genietingen verminderingen zijn van hun genietingen in het Hiernamaals.

‘Umar ibn-ul-Khattab (radyallaahu ‘anhu) zei, “Indien ik niet zou vrezen dat mijn goede daden zouden verminderen, zou ik deelgenomen hebben aan jullie luxueuze (levens)wijze, maar ik heb gehoord dat Allaah sommige mensen heeft berispt (die naar het Hellevuur worden gestuurd), zeggende: “Jullie hebben de blijde tijdingen in het wereldse leven ontvangen, en jullie heb-ben jullie voldoening daaruit gehaald.” (Sooratul-Ahqaf 46:20)

De mensen van Allaah (‘Azza wa Djal) verschillen enkel van anderen door hun voorbereidingen voor het Hiernamaals in bereidheid voor de toestanden ervan.

Dus beste broeder, denk na over jouw ziel en hoe jij in beslag genomen bent door achteloosheid en onwetendheid over de dingen die jou dichter bij Allaah de Allerhoogste brengen. Vermeerder het zoeken van Zijn vergeving.

Een van de Salaf zei, “Als het kan zijn dat niemand jou verslaat bij Allaah, doe het dan zo.”

Een andere persoon zei, “Als je iemand ziet concurreren om jou voorbij te steken in de wereldse zaken, concurreer dan met hem om hem voorbij te steken in de Deen.”

Hasan al-Basri (rahimahullaah) was door sommige als volgt beschreven, “Bij Allaah! Als hij aankomt, was het alsof hij is teruggekeerd van de begrafenis van een geliefde, en als hij weerhield, was het alsof het vuur boven zijn hoofd was. Wanneer hij zat, was het alsof hij een veroordeelde was die erop wachtte dat zijn hoofd omver wordt geworpen. In de ochtend was het alsof hij is teruggekeerd van het Hiernamaals, en in de avond was het alsof ziekte hem heeft uitgeput.”

Hasan al-Basri (rahimahullaah) zei, “Het is tot mij gekomen dat een van de rechtgeleide mensen erin volhardde dat Allaah hem niet lachend zou zien totdat hij wist in welke van de twee verblijfplaatsen hij zal zijn; het Paradijs of de Hel.” Hij zei dan, “Hij was zeker vastberaden – moge Allaah genadig zijn met hem – en hij heeft zijn doel bereikt, (hij is) nooit lachend gezien totdat hij Allaah ontmoette.”

Van de moraal en de manieren van de Salaf was hun vurige ijver om op het pad van Allaah de zuivere Sharee’ah te steunen hun gevoel van oneer wanneer iemand het verbodene was binnengetreden.

Zij zouden dus nooit een daad verrichten of iemand vergezellen zonder dat zij wisten of de tevredenheid van Allaah daarin lag of niet, terwijl ze nooit iemand haatten of liefhadden omwille van wereldlijke redenen.

De Boodschapper van Allaah (sallallaahu ‘alayhi wasallam) zei: “Wie ook maar drie eigenschappen bezit, zal de zoetigheid van eemaan vinden. Dat Allaah en Zijn Boodschapper meer geliefd zijn bij hem dan al het andere. Dat hij iemand liefheeft omwille van Allaah alleen. Dat hij het haat om terug te keren naar ongeloof zoals hij haat om in het vuur geworpen te worden.” (Verzameld door al-Bukhaari (1/60) en at-Tirmidhi (10/91); beiden in het hoofdstuk van eemaan.) De Boodschapper van Allaah (sallallaahu ‘alayhi wasallam) zei: “Wie ook maar liefheeft omwille van Allaah en haat omwille van Allaah, geeft omwille van Allaah en weerhoudt omwille van Allaah, heeft zijn geloof (eemaan) vervolledigd.” (Verzameld door Abu Dawood (4656) in het hoofdstuk van as-Sunnah.) (1)

Een van hen zei: “Het vergezellen van de rechtschapen personen leidt tot rechtschapenheid in het hart.”

Ahmad ibn Harb (rahimahullaah) zei: “Er is niets meer voordelig voor het hart van een moslim dan het zich mengen met rechtschapenen en te kijken naar hun daden, terwijl er niets meer schadelijk is voor het hart van een moslim dan het zich mengen met zondaren en te kijken naar hun daden.”

(1) Al-Mundhiri zei: Die specifieke ketting heeft al-Qaasim ibn ‘Abdur-Rahmaan erin. Hij is lichtjes bekritiseerd geweest door meer dan een persoon. Een andere hadeeth met dezelfde betekenis is overgeleverd door Mu’aadh ibn Anas al-Juhaani, verzameld door Ahmad (3/440) en at-Tirmidhi (9-323) in Sifat-ul-Qiyaamah die zei: Deze hadeeth is Hasan.” Al-Baghaawi heeft deze hadeeth ook overgeleverd in zijn “Sharh-us-Sunnah” (13/54). De redacteur zei: de ketting van deze hadeeth is sterk.

Van de moraal en de manieren van de Salaf was hun enorme geduld met de oneerlijkheid en tirannie van de machthebbers. Zij zouden erkennen dat zulke situaties veel minder zijn dan datgene wat hun zonden hadden verdiend.

De Allerhoogste zegt, “Zo laten wij de slechtdoeners zich tot elkaar wenden vanwege wat zij verdienden.” (Sooratul-An’aam 6:129) “En wanneer Wij Ons voornemen een stad te ver-oesten, zenden Wij Ons gebod tot degenen die de goede dingen van dit leven zijn geschonken, maar toch afschuwelijke zonden plegen, zodat de wereld is gevestigd tegen hen. Dan verwoesten Wij haar geheel.” (Soorah Banee Israeel 17:16)

‘Umar ibn ‘Abdul ‘Azeez (rahimahullaah) zou zeggen, “Hajjaj Ath-Thaqafee was een beproeving van Allaah in overeenstemming met het zondigen van de mensen.”

Een andere persoon schreef naar Mohammad ibn Yusuf (rahimahullaah), klagende over de onderdrukking van hun leider. Dus hij antwoordde: “Wij hebben jouw brief ontvangen, beste broeder, het is niet buiten jouw kennis dat de zondaar geen recht heeft om te klagen over zijn sanctie. Al dat ik zie, is dat jij je bevindt in de ellende van zonden.”

Dus Allaah zou een slechtdoener (zaalim) kunnen bestraffen aan de hand van een andere slechtdoener om hen eventueel beiden tot in het Vuur te drijven. Ondertussen is het verboden om de slechtdoeners te helpen of te neigen tot hen. Neig niet naar degenen die slecht doen of het vuur zal u grijpen. (Soorah Hood 11:113)

‘Abdullaah ibn Mas’ood (radyallaahu ‘anhu) zei, “Wie ook maar een onderdrukker helpt of hem een argument aanleert om het recht van een gewone moslim teniet te doen, heeft de woede van Allaah op zichzelf getrokken.”

Van de moraal en de manieren van de Salaf was dat zij hard werkten om zich te verzetten tegen hypocrisie, zodat hun goede persoonlijkheid hetzelfde bleef, of het nu in het openbaar was of in het privéleven. Zo zouden ze geen handelingen overhouden in hun werkelijke toestand die morgen in het Hiernamaals worden blootgesteld.

Eens werd ‘Umar ibn ‘Abdul ‘Azeez (rahimahullaah) geadviseerd, “O ‘Umar, pas op dat je niet de bondgenoot van Allaah bent in het openbaar, terwijl je Zijn vijand bent in het geheim. Als iemands persoonlijkheid in het openbaar en in het geheim niet gelijk zijn, dan is hij een hypocriet, en de hypocrieten bezetten de laagste rang van het Hellevuur.”

Er werd gezegd door een van hen, “Pas op voor hypocriete vrees!” Daarop werd gevraagd, “Wat is hypocriete vrees?” Hij antwoordde, “Wanneer je lichaam gezien wordt als vrezend, terwijl jouw hart niet vreest.”

Dus onderzoek jezelf. Zijn jouw openbare en geheime (zelf) gelijk? Vermeerder in het zoeken van vergeving, wetende dat wie aan de mensen toont wat niet in zijn hart is, een hypocriet is.

De volgende zijn sommige van de eigenschappen die Allaah toeschrijft aan de hypocrieten:

1) Een luie houding tegenover het gebed (salah) en weinig dhikr van Allaah tijdens het gebed: “Wanneer zij voor het gebed staan, staan zij er lui bij, om door de mensen gezien te worden, maar weinig gedenken zij Allaah.” (Sooratun-Nisaa 4:142)

2) Zij leggen op wat slecht is en verbieden het goede. De hypocrieten, de mannen en de vrou-wen zijn allen met elkander verbonden. Zij leggen het kwade op en verbieden het goede en houden hun handen gesloten (van het spenderen op Allaah’s weg). Zij vergaten Allaah, daarom heeft Hij hen vergeten. Voorzeker, de hypocrieten zijn de overschrijders. (Sooratut-Tawbah 9:67)

3) Zij voegen zich toe aan en sluiten vriendschap met de ongelovigen (kuffaar) zoals de Allerhoogste heeft gezegd: Verkondig de hypocrieten dat hen een pijnlijke straf wacht. Zij, die de ongelovigen tot vrienden nemen liever dan gelovigen, zoeken zij eer bij hen hoewel alle eer aan Allaah behoort? (Sooratun-Nisaa 4:138-139)

4) De afkeuring van Allaah’s beslissing: En wanneer er tot hen wordt gezegd: “Komt tot hetgeen Allaah heeft nedergezonden en tot Zijn boodschapper”, ziet gij dan de hypocrie-ten zich vol afkeer van u afwenden? (Sooratun-Nisaa 4:61)

5) Hun leugens, hun verraad, hun veinzerij en hun beledigingen tijdens ruzies. De Boodschapper van Allaah (sallallaahu ‘alayhi wasallam) zei, “Wie de volgende vier karaktereigenschappen heeft zal een pure hypocriet zijn, en wie een van hen heeft, bezit een karaktereigenschap van hypocrisie totdat hij het opgeeft. Wanneer hij spreekt, liegt hij. Wanneer hij een belofte maakt, verraadt hij. Wanneer hij een overeenkomst maakt, blijkt hij verraderlijk te zijn. Wanneer hij ruziemaakt, beledigt hij.” (Verzameld door al-Bukhaari (1/81) en Muslim (2/46) in het hoofdstuk van al-imaan, en an-Nasaa’i (8/116) ook in het hoofdstuk van al-imaan.)

Van de moraal en de manieren van de Salaf was hun constante toevertrouwen van hun zaken in Allaah betreffende zichzelf, hun kinderen en hun vrienden. Ze zochten hun toevlucht bij Allaah voor leiding en zij zouden nooit iets voor zichzelf zoeken zonder dat er een connectie is met Allaah de Allerhoogste. Allaah zei in de Qur’aan, betreffende de uitspraak van de gelovige in de ranken van de Farao: “‘En ik vertrouw mijn zaak toe aan Allaah, want Allaah ziet Zijn dienaren.’ Allaah beschermde hem dan voor elk kwaad dat zij voor hem planden, terwijl de bestraffing van Allaah het volk van de Farao langs alle kanten omringden.” (Sooratul-Ghaafir 40:44-45) De Allerhoogste zei betreffende de metgezellen van de Boodschapper (sallallaahu ‘alayhi wasallam): Men zei tegen hen, “Een groot leger verzamelt zich tegen jullie dus vrees hen. Dat deed hen enkel in geloof vermeerderen, zeggende: ‘Voor ons is Allaah voldoende en Hij is de Beste Schikker van de zaken.’ Zij keerden terug met de gunst en gulle gift van Allaah. Geen kwaad raakte hen.” (Soorah ‘Aali-Imraan 3:173-174)

Dus de Allerhoogste legt het succes uit (dat ligt) in het toevertrouwen van de zaken aan Hem. Het werd gezegd door een van hen, “Niets is meer voordelig voor de kinderen van de geleerden en de rechtschapenen dan het bidden voor hen in het geheim terwijl zij hun zaken aan Allaah de Allerhoogste toevertrouwen.”

Nog een voorbeeld van het toevertrouwen van problemen aan Allaah is wat Abu Hurayrah (radyallaahu ‘anhu) overlevert van de Boodschapper van Allaah (sallallaahu ‘alayhi wasallam): “Een man van de kinderen van Israel vroeg aan een andere om hem duizend dinars te lenen. De tweede man vereiste getuigen, waarop de eerst man antwoordde dat Allaah voldoende is als getuige (shaheed). De tweede man vroeg voor een waarborg (wakeel), waarop de eerste man antwoordde dat Allaah voldoende is als waarborg. De tweede man zei tegen de eerste man, “Jij hebt gelijk!” Daarop leende hij hem wat geld dat terugbetaald moest worden op een zekere datum.

De eerste man, de lener, reisde doorheen de zee om aan zijn verplichtingen te voldoen. Het was echter onmogelijk om een voorbijkomende boot te vinden om de schuld op tijd terug te betalen. Dus hij nam een stuk hout, maakte er een holte in, plaatste de duizend dinars in de holte samen met een brief, en verzegelde het voorzichtig. Terwijl hij het op de zee bracht, sprak hij uit, “O Allaah! Jij weet dat ik duizend dinars heb geleend van een persoon. Hij vroeg me om een getuige waarop ik antwoordde, “Allaah is voldoende als getuige”. Hij ging akkoord met jou en dan vroeg hij om een borg, waarop ik zei, “Allaah is voldoende als waarborg.” Hij was weer tevreden met U. Ik heb uitgekeken naar een boot om de lening terug te brengen, maar het heeft niet geholpen. Dus ik laat U de beschermer zijn van deze lening.”

Hij wierp het stuk hout in de zee. Toen het in het water was doorgedrongen, ging hij weg, nog steeds zoekend naar een boot om naar zijn land terug te keren. De geldschieter keek naar de zee, hopende dat een boot zou terugkeren met zijn geld, maar hij vond enkel een stuk hout. Hij nam het mee naar huis, denkende dat het brandhout was, maar toen hij het onderzocht, vond hij de duizend dinars met de brief. Tegen die tijd keerde de lener terug naar huis met duizend dinars, zeggende: “Bij Allaah! Ik heb voortdurend geprobeerd om een boot te vinden om jou te bereiken met jouw lening, maar dit is de eerste boot die ik kon vinden.” De geldschieter zei, “Heb jij iets naar mij gezonden?”, waarop hij antwoordde, “Wel, ik heb jou net geïnformeerd dat ik geen boot kon vinden voor die waarmee ik kwam.” De geldschieter zei dan, “Inderdaad, Allaah heeft naar mij gebracht wat jij hebt gezonden in het stuk hout, dus vertrek met jouw duizend dinars.” (Verzameld door al-Bukhaari (3/362 – Fath) en Ahmad (2/348).)

Van de moraal en de manieren van de Salaf was dat zij bij elk woord en handeling stopte totdat zij het gewicht ervan wisten in het Boek en in de Sunnah. Dit was vanwege de mogelijkheid dat hun uitspraak of handeling van de innovaties van de Deen zouden zijn, die niet door de Qur’aan en de Sunnah zijn goedgekeurd. Allaah de Allerhoogste zegt: “Dus neem van wat de Boodschapper jullie geeft en stop daar wat hij jullie verbiedt.” (Sooratul-Hashr 59:7) Allaah zegt ook: “Laat daarom degenen die tegen het gebod van de Boodschapper ingaan, zich in acht nemen opdat geen rampspoed of een pijnlijke straf hen achterhaalt.” (Sooratun-Noor 24:63)

De Boodschapper van Allaah (sallallaahu ‘alayhi wasallam) heeft gezegd: “Pas op voor geïnnoveerde zaken, want elke innovatie (bid’ah) is dwaling.” (1) Hij (sallallaahu ‘alayhi wasallam) zei ook: “Wie een handeling verricht die niet van onze zaak (Islaam) is, diens handeling zal verworpen worden.” (2)

De rechtschapen Salaf zouden hun volk streng aansporen om zichzelf tot het Boek en de Sunnah te beperken, en zich te onthouden van innovaties.

Soms zou ‘Umar ibn-ul-Khattaab (radyallaahu ‘anhu) over een zaak besloten hebben, terwijl hij vastberaden is om het te doen. Als er tegen hem gezegd werd dat de Boodschapper van Allaah (sallallaahu ‘alayhi wasallam) het nooit heeft gedaan noch bevolen, zou hij zich terugtrekken van dat wat hij wilde doen.

Er werd gezegd door de Salaf, “Het pad van de mensen is gesorteerd op de basis van het Boek en de Sunnah zoals goud is gesorteerd van andere juwelen.” Elke beweging en elke stilstand van hen zou een vrome intentie hebben en in overeenkomst zijn met de Sharee’ah. Men kan dit enkel realiseren door de disciplines van de Sharee’ah grondig te bestuderen.

(1) Verzameld door Ahmad (4/126,127). Verzameld door Abu Daawood (12/359,360) as-Sunnah. Verzameld door at-Tirmidhi (10/144) Al-‘Ilm; die zei: Deze hadeeth is hasan saheeh. Ook door Ibn Majah (43) in de inleiding en Ad-Daarimi (1/44,45) in Ittibaa’ us-Sunnah en al-Baghawi in Sharh-us-Sunnah (1/205) die zei: Deze hadeeth is Hasan. Al-Albaani verklaarde het voor authentiek in Adh-dilaal.

(2) Verzameld door Muslim (12/16) in het hoofdstuk van Al-Aqdiah en al-Bukhaari met dezelfde betekenis in het hoofdstuk van as-Suhl (5/301). De term “verworpen” betekent hier tenietgedaan en afgenomen.

(1) Al-Haafidh al-‘Iraaqi zei in zijn controle van al-Ihyaa’: De ketting ervan is hasan (4/28). Al-Mundhiri zei in At-Targheeb wat-Tarheeb (1/24): De ketting ervan is goed. Al-Albaani zei in As-Saheehah (52): De ketting ervan is hasan. Hij vermeldde in Sahih an-Nasaa’i: hasan saheeh (2943). In zijn commentaar erop zei hij: “Deze hadeeth en anderen tonen aan dat de rechtschapen handeling van de gelovige niet geaccepteerd wordt als hij erbij niet de intentie had tot het Aangezicht van Allaah. Daarover zegt Allaah: “Wie hoopt op de ontmoeting met zijn Heer, laat hem dan rechtschapen daden verrichten en niemand met zijn Heer in aanbidding vereenzelvigen.” (Sooratul-Kahf 18:110) Dus wat zal de positie zijn van de ongelovige indien hij zijn intentie nooit heeft gezuiverd voor zijn Heer, in de handelingen? Het antwoordt bevindt zich in de bewering van de Gezegende en Allerhoogste: “.. en Wij wendden ons tot dat wat zij deden en maakte hen (als) verspreide stof”. (Sooratul-Furqaan 25:23) – As-Saheehah (1-72)